کارگاه اندیشه‌ورزی برای ساخت گفتمان

به گزارش روابط عمومی سازمان تبلیغات اسلامی، گفتمان‌سازی مفهومی چندوجهی است با این حال می‌توان آن را فراگیر کردن یک مفهوم یا مسئله بین آحاد جامعه دانست. فراگیر کردن و عمومیت بخشیدن به یک مفهوم، معرفت و اندیشه بین گروه‌های مختلف مردم، مفهوم اصلی گفتمان‌سازی است؛ آن هم به‌گونه‌ای که به سبب این فضای فکری ایجاد شده، همه با آن آشنابوده، در آن فضا می‌اندیشند، تبادل گفتار و معنا دارند، نسبت به آن مطالبه‌گری می‌کنند و در روند این فرایند، دانش را توسعه می‌دهند. 

مفهوم فرهنگ‌سازی که مدتهاست در جامعه ما رواج دارد، روشی برای گفتمان‌سازی است. آماده‌سازی جامعه، بسیج اذهان، تبدیل یک مطالبه به خواست عمومی، ایجاد فکر و جریان فکری در جامعه، شکل دادن به باور عمومی، رسوخ در فکر و جان نخبگان و بخصوص جوانان و مواردی از این دست، همگی برای گفتمان‌سازی یک مفهوم در اجتماع بکار گرفته می‌شوند.

تولید اندیشه گفتمانی در پیوند با موضوعات زن و پیشرفت، مقاومت زنانه، بانوی مجاهد و زن در اندیشه عرفانی اهمیت مضاعفی پیدا می‌کند، زیرا این موضوعات، هویتی عمیق و استراتژیک دارند. هر یک از این موضوعات ابعاد سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و معنوی انقلاب اسلامی را در بر می‌گیرند و پایه‌گذار بُعد زنانگی در تمدن نوین اسلامی هستند که مقام معظم رهبری همواره به آن تأکید داشته‌اند. مرکز راهبری و هم‌آهنگی بانوان با توجه به مأموریت خود در این موضوعات اقدام به تولید اندیشه گفتمانی نموده است که در ادامه سرفصل‌های کلی این فعالیت‌ها معرفی می‌شوند. 

1
پیشرفت زنان
زن و پیشرفت از دیدگاه انقلاب اسلامی به معنای حضور فعال و مؤثر زنان در تمام عرصه‌های جامعه، بدون نقص در هویت اسلامی آنان است. این موضوع شامل ابعاد علمی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی می‌شود. مقام معظم رهبری با تأکید بر ضرورت بهره‌مندی زنان از فرصت‌های برابر برای رشد و توسعه، الگویی جامع برای نقش‌آفرینی زنان ارائه داده‌اند. سرفصل‌های تولید اندیشه در مرکز راهبری و هم‌آهنگی بانوان با موضوع «زن و پیشرفت» که خروجی این تولیدات در قالب کتابچه‌ای با عنوان «زن و پیشرفت» به چاپ رسیده است، را می‌توان چنین فهرست کرد؛
*نقش زن در توسعه علمی و فناوری‌محور
*جایگاه زنان در نظام اقتصادی و الگوی اسلامی کارآفرینی 
*تضاد پیشرفت زن در انقلاب اسلامی با الگوهای غربی
*تربیت نسل پیشرو به وسیله زنان متعالی

2
مقاومت زنانه
مقاومت زنانه به این معناست که زنان جامعه اسلامی، نه تنها در برابر فشارها و توطئه‌های خارجی مقاومت کرده‌اند، بلکه به عنوان محور اصلی انسجام اجتماعی، ایستادگی در برابر انحرافات داخلی و جنگ نرم را نیز به عهده داشته‌اند. این مقاومت از عاشورای حسینی تا انقلاب اسلامی، تصویری الهام‌بخش از حماسه زنان را ارائه می‌دهد. در این زمینه فعالیت‌های پژوهشی و گفتمان‌سازی در مرکز راهبری و هم‌آهنگی بانوان انجام شده که خروجی این تولیدات در قالب کتابچه‌ای با عنوان «مقاومت زنانه» به چاپ رسیده است. سرفصل‌های تولید اندیشه با موضوع «مقاومت زنانه» چنین است؛
*تحلیل تاریخی مقاومت زنان در انقلاب اسلامی
*نقش زنان در جنگ نرم و تهاجم فرهنگی
*تأثیر مقاومت زنانه بر هویت دینی و ملی
*زنان در جایگاه مدافع ارزش های اسلامی

3
بانوی مجاهد
بانوی مجاهد نمایان‌گر ارزش‌های جاودانه‌ای چون ایمان، تقوا، ایثار و جهاد در راه خداست. در انقلاب اسلامی، این مفهوم با تجلیل از زنان برجسته‌ای همچون شهدای زن جنگ تحمیلی و زنان فعال در امور انقلاب، به یکی از ارکان گفتمان مقاومت تبدیل شده است. سرفصل‌های تولید اندیشه در این مرکز با موضوع «بانوی مجاهد» را نیز می‌توان چنین فهرست کرد؛
*بررسی شخصیت‌های تاریخی بانوان مجاهد از جمله حضرت زینب(س)، حضرت زهرا(س) 
*نقش بانوان مجاهد در جنگ تحمیلی و مقاومت مردمی
*تربیت اجتماعی و فرهنگی توسط بانوان مجاهد
*چالش‌ها و فرصت‌های زنان مجاهد در عصر حاضر

4
زن در اندیشه عرفانی
زن در اندیشه عرفانی، نه تنها به عنوان مظهر عشق و محبت خدایی شناخته می‌شود، بلکه نقشی کلیدی در انتقال ارزش‌های معنوی و عرفانی به جامعه ایفا می‌کند. مقام معظم رهبری عرفان را ابزاری برای تربیت برای تربیت روحی انسان‌ها و ساخت شخصیت معنوی زنان دانسته‌اند. سرفصل‌های تولید اندیشه با موضوع «زن در اندیشه عرفانی» هم اینگونه‌اند؛
*معنای عرفان زنانه در فرهنگ اسلامی
*جایگاه زن در متون عرفانی (مثنوی، دیوان حافظ و مانند اینها)
*نقش زنان در ترویج معنویت و عرفان اسلامی
*زن به عنوان مظهر جمال الهی و واسطه تربیت عرفانی

5
الگوی سوم زن مسلمان
الگوی سوم به عنوان نظریه و قرائت انقلاب اسلامی از نقش‌آفرینی بانوان در عرصه خانواده و اجتماع است. محورهای پژوهش در این زمینه را می‌توان چنین احصا کرد؛
*شناخت و رصد وضعیت موجود جامعه ایران در نسبت با نظریه الگوی سوم
*سیر تطور تاریخی جایگاه زن در ایران و جهان
*سیاست‌گذاری ناظر به زنان در ایران و جهان
*وضعیت‌سنجی زن امروز جامعه ایران اسلامی
*بررسی دقیق و جزئی ابعاد نظریه الگوی سوم از تراث شیعی به عنوان وضعیت مطلوب
*الگوی سوم در نظام فکری متفکرین انقلاب اسلامی
*نظام ارزشی و الاهیاتی الگوی سوم
*جمع بندی مباحث فقهی ناظر به زنان در همه ابواب فقهی
*انطباق نظریه مطلوب بر شرایط موجود جامعه ایران

تدوین و تنقیح اسناد بالادستی و چارچوب‌های نظری
سند راهبردی مرکز
سند راهبردی مرکز در شهریور ماه سال 1404 طی یک فرآیند یکساله، تدوین و تصویب شد. با برگزاری جلسات متعدد کارشناسی، سند مورد بررسی دقیق قرار گرفت و فرآیند پالایش بر روی آن اعمال شد تا به یک نقشه راه شفاف، کارآمد و عملیاتی تبدیل شود. این اقدام، مرکز راهبری را از یک مجری صرف، به یک سازمان صاحب اندیشه و دارای هویت نظری مدون بدل می‌کند که تمام کنش‌هایش برآمده از یک میثاق‌نامه فکری است.
این سند شامل 6 بخش است؛
1- کلیات سند شامل تبیین موضوع، ضرورت و اهمیت، اهداف و ایده محوری مرکز 
2- مدل عملیاتی و محورهای آن
3- تحلیل جامع وضعیت شبکه کنشگران و ترسیم وضع مطلوب
4- چشم‌انداز یا تصویر آینده مطلوب در افق 1407 و شاخص‌های کلان سنجش آن
5- مأموریت و تشریح نقشه راه عملیاتی
6- الزامات و عناصر پشتیبان راهبرد

راهبری استان‌ها در تدوین اسناد راهبردی بومی هر استان
این پروژه یک دستاورد بی‌بدیل است که فراتر از تولید سند، به یک تحول ساختاری و انسانی منجر شده است.
فرآیند
*طراحی و سیاست‌گذاری: تدوین «چارچوب سند راهبری استان‌ها» به جای ابلاغ یک سند واحد. این رویکرد هوشمندانه ضمن حفظ وحدت رویه، مشارکت، خلاقیت و بومی‌سازی را به رسمیت شناخت.
*توانمندسازی و پشتیبانی: برای جلوگیری از افت کیفیت، یک فرآیند آموزشی فشرده شامل ۲۰ جلسه آنلاین تخصصی (در موضوعات مسئله‌شناسی، شاخص‌نویسی و...) و توزیع ۱۰ عنوان محتوای مکتوب و ۱۰ عنوان محتوای ویدئویی برای ۲۹ استان اجرا شد.
*تدوین پیش‌نویس‌ها: ماحصل این فرآیند، دریافت ۲۹ پیش‌نویس سند راهبری با مجموع بیش از ۱۵۰۰ صفحه تحلیل عمیق از وضعیت فرهنگی- اجتماعی بانوان در سراسر کشور بود.
*ارزیابی، داوری و بازخورد: این مرحله کلیدی در اواخر تابستان 1404 با تشکیل تیم داوری متخصص در ستاد مرکزی آغاز شد. اسناد بر اساس ۵ حوزه (کیفیت فرآیند، تحلیل وضعیت، جهت‌گیری گفتمانی، انسجام ساختاری و برنامه عملیاتی) ارزیابی شدند. فرآیند رفت و برگشت، برگزاری جلسات آنلاین و آفلاین و نهایتاً داوری نهایی اسناد در رویداد رامسر، یک چرخه کامل توانمندسازی و نظارت را به نمایش گذاشت.
تحلیل راهبردی و دستاوردها
*دستاورد انسانی: تربیت و شبکه‌سازی ۴۵۰ استراتژیست فرهنگی در سطح کشور.
*دستاورد معرفتی: تولید یک اطلس جامع و بی‌نظیر از وضعیت فرهنگی-معرفتی بانوان ایران اسلامی.
*دستاورد ساختاری: ارتقاء عملی شوراهای راهبری بانوان از ساختار مشورتی به نهاد تصمیم‌ساز و برنامه‌ریز استانی.

سند «الگوی سوم زن مسلمان»
این پروژه از اردیبهشت‌ماه با ارائه ۱۳ شاخصه اصلی و تبیین تفاوت‌های آن با گفتمان‌های رقیب (سنتی و مدرن) آغاز شد. در خرداد و تیر، این شاخص‌ها به ۳۱ مورد تفصیلی گسترش یافت. در نهایت، در مرداد و شهریور، نگارش نهایی این سند کلیدی به عنوان یک اقدام محوری در دستور کار قرار گرفت.
این سند، ستون فقرات نظری معاونت است و یک مدل مفهومی جامع از هویت، نقش و کنشگری زن در پارادایم اسلام ناب ارائه می‌دهد که مبنای تولید محتوا و طراحی رویدادهاست.

سند «ظرفیت زنان اهل سنت»
ایده اولیه این کار در اردیبهشت با تولید محتوا و اسلاید پیرامون «ظرفیت زنان اهل سنت در تبیین الگوی امت اسلامی» شکل گرفت و در مرداد و شهریور به نگارش یک سند مجزا و تخصصی ارتقاء یافت. این اقدام، نشان‌دهنده بصیرت راهبردی معاونت در درک اهمیت وحدت اسلامی، توجه به تکثر فرهنگی -مذهبی ایران اسلامی و تلاش برای خنثی‌سازی توطئه‌های دشمن در ایجاد شکاف مذهبی است. این سند، گامی عملی برای فعال‌سازی ظرفیت عظیم بانوان اهل سنت در چارچوب گفتمان انقلاب است.

شوراهای راهبری بانوان به روايت اعداد
*5 جلسه در سطح ملی براي 14 مخاطب در هر جلسه 
*17 جلسه در سطح ستاد با تمام واحدهای تخصصی، هر هفته با حضور یک مهمان ویژه براي 14 مخاطب در هر جلسه
*342 نفر، تعداد اعضای شورای راهبری استانی؛ بیشتر از یک سال است که 31 استان شورای راهبری دارند. 
*2160 نفر، تعداد اعضای شورای راهبری شهرستانی؛ از ابتدای سال 1404، حدود 380 شهرستان شورای راهبری بانوان شهرستان را تشکیل داده‌اند.